تبلیغات
وبلاگ حقوقی محمد حسنی - بررسی اجمالی حقوق زنان از نگاه اسلام و قانون ایران

بررسی اجمالی حقوق زنان از نگاه اسلام و قانون ایران

دوشنبه 7 مهر 1393  09:43 ق.ظ

هر رفتار تبعیض‌آمیز و دور از عدالتی نشأت گرفته از عدم اطلاع از قوانین هستی و عدم تحقیقات مؤثر در راستای كمال انسان است كه پیرو این امر با افكار آلوده به تشعشعات منفی مواجه می‌شویم كه از قِبَلِ آن خداوند را متهم به بی‌عدالتی می‌كنیم،
بررسی اجمالی حقوق زنان از نگاه اسلام و قانون ایران

بخش نخست
مقدمه:
هر رفتار تبعیض‌آمیز و دور از عدالتی نشأت گرفته از عدم اطلاع از قوانین هستی و عدم تحقیقات مؤثر در راستای كمال انسان است كه پیرو این امر با افكار آلوده به تشعشعات منفی مواجه می‌شویم كه از قِبَلِ آن خداوند را متهم به بی‌عدالتی می‌كنیم، در حالیكه با اندكی تفحص در اسناد معتبره‌یی چون قرآن شریفه و بسیاری احكام و روایات و احادیث موثق خواهیم فهمید آنچه خداوند مقرر نموده عین عدالت است و آنچه ما می‌بینیم بی‌عدالتی نشأت گرفته از كوتاهی افكار بشریت در راستای جهان هستی است كه نمود عملی می‌یابد.
یعنی چیزی كه عمری شاهدش بودیم و اگر نخواهیم بینشان را اصلاح نمائیم آیندگان نیز در معرض این آلودگی‌ها هستند؛ همچنانكه در گذشته‌های نه چندان دور آنچه كه به جای نام زن در برخی كشورها ذكر می‌شد ضعیفه و یا الفاظی از این قبیل بود كه البته در پی منش‌های امروزی نیز زن هنوز موجودی پائین‌تر از مرد بوده و حتی به فاصله یك قدم هم كه شده بایستی در پشت مرد حركت كند! با رجوع به تاریخ عصر جاهلیت اعراب، با زنده به گور كردن دخترانی مواجه می‌شویم كه پدرانشان از تولدشان دچار احساس سرشكستگی و ذلت می‌شدند.
در سوره نساء آیه اول فرموده شده است: (یا ایهاالناسُ اتّقُوا ربَّكم الَذی خلقكم من نفس واحده و خلق منها زوجها). ای مردم! از پروردگارتان كه شما را از نفس واحدی آفرید و جفتش را نیز از او آفرید پروا دارید. همچنین این كتاب شریف، زن و مرد را در سوره‌هایی چون آل‌عمران، نحل، احزاب، حجرات، بقره، از نظر حیثیت انسانی، جزا و پاداش برابر دانسته و به ذكر برخی از تفاوت‌هایی چون سرپرستی خانواده، جواز تعدد زوجات برای مردان در محدوده‌ای معین، ارث و شهادت، پرداخته است.
آنچه باید در جستجوی آن گام برداریم محقق نمودن عدالت و ایجاد تعادل میان حقوق و تكالیف زنان و مردان است، نه اینكه به اشتباه آنچه هم در كشورهای اروپائی در مورد زنان به كار برده می‌شد و همچنان نیز می‌شود بهره بردن از جنسیت زن در انواع و اقسام تبلیغات و پوسترها و مواردی از این دسته است كه از نگاه بیشماری زن یعنی همین! اما وضع زنان بعد از ظهور مسیح(ع) اینگونه بود كه از موقعیت اجتماعی مناسبی برخوردار شدند. آنچه مسیح(ع) رواج داد این است كه زن از نظر انسانیت و تعالی با مرد تفاوتی ندارد، اما كماكان رعایت نابرابری در میان اقشار مردم در توجیه تفاوت مردان و زنان مشاهده می‌شد. با ظهور اسلام توجه به شخصیت زن دامنه گسترده‌تری یافت. چنانكه رفتار ناپسند اعراب جاهلی درباره زنان، مانند زنده به گور كردن دختران، سخت مورد انتقاد و نكوهش قرار گرفت. قرآن در سوره‌های نساء، بقره، حج و طلاق از زنان در برابر بی‌عدالتی‌هایی همچون چند زنی نامحدود، به ارث برده شدن زن شوهرمرده و محروم شدن زنان از حق مالكیت حمایت كرد. لزوم معاشرت پسندیده با همسران، برابری حقوق و وظایف همسران، قواعد نفی عُسر و حَرَج و ممنوعیت اضرار از جمله مواردی است كه به آن اهمیت داده شده است.1
تصور كنیم آنچه اهمیت دارد و عدالت شمرده می‌شود یكسان بودن همه قوانین برای تمامی افراد است. زیرا عدالت به این معنا نیست بلكه از آنجایی كه این دو جنس باهم تفاوتهایی دارند گاهی رفتارهای مطابق آن تفاوت‌ها را هم ایجاب می‌نماید كه منجر به كنش‌‌ها و واكنش‌هایی چون مساوی نبودن قوانین میان این دو جنس می‌شود. با نگاهی به احكام مشترك زنان و مردان در اسلام متوجه خواهیم شد كه آنچه مقرر شده بر پایه جنبه‌های مشترك انسانی است و احكام اختصاصی آنان ناشی از ویژگی‌های متمایزشان است. آنچه در راستای این مقاله مورد بحث قرار می‌گیرد بیش از آنكه حقوق زنان در كشورهای دیگر باشد از منظر قانون و سنت و عرف ماست كه مورد بررسی قرار می‌گیرد. با وقوع انقلاب صنعتی و پیدایش كارخانه‌های نوین صنعتی، از یك‌سوی حقوق زنان در تیررس نگاه قرار گرفت تا با وجود بینش‌های متفاوت، بازتاب آثار حقوق زنان را از منظر مكتب لیبرال ـ سرمایه‌داری و جنبش فمینیستی نشان دهد. این رفتار در باب حقوق زنان به‌علت داشتن نگاه افراطی باعث بی‌اعتباری شأن و منزلت زن و در نتیجه ایجاد گسل در خانواده شد. از سوی دیگر در شرق و حتی برخی از كشورهای اسلامی، توسل به رسوم خرافی و دور از شرع و انصاف در حق زنان رایج گردید2 این همه در حالی است كه اسلام واقعی هیچ كدام از این طی طریق‌ها را ندارد.
1ـ حق زنان در كار
در انقلاب صنعتی با افزایش كارخانجات صنعتی، صاحبان سرمایه و صنایع به‌علت نیاز مبرم به كار، خواستند تا با توسل به الفاظی چون «آزادی» و «حق كار زنان»، به ظاهر به زنان آزادی در ورود به بازارهای كاریابی دهند.
زیرا آنان برای زنان هویت مستقل و شایسته‌ایی قائل نبودند در برخورد با كار زنان به آنها حقوقی ارزان داده و در مقابل همچون مردان و یا حتی بیش از مردان از آنها استفاده می‌‌كردند.
در سال 1776 میلادی كنگره‌ای در فیلادلفیا تشكیل شد كه استقلال عمومی را اعلام و اعلامیه‌ای در این زمینه منتشر كرد و در مقدمه آن چنین نوشت: «جمیع افراد بشر در خلقت یكسانند و خالق به هر فردی حقوق ثابت و لایتغیری تفویض فرموده است مثل حق حیات و حق آزادی، و علت غایی تشكیل حكومت‌ها حفظ حقوق مزبور است و قوه حكومت و نفوذ كلمه او منوط به رضایت ملت خواهد بود.»3 در اعلامیه حقوق بشر در ماده‌ی اول آن بیان شده است: «افراد بشر آزاد متولد شده و مادام العمر آزاد مانده و در حقوق با یكدیگر مساویند.»در قرن بیستم برای اولین بار مسأله حقوق زنان در برابر حقوق مردان عنوان شد. انگلستان (كه قدیمترین كشور دموكراسی به شماره می‌رود.) فقط در اوایل قرن بیستم برای زن و مرد حقوق مساوی قائل شد.
دول متحده آمریكا با آنكه در قرن هجده اعلام استقلال به حقوق عمومی بشر اعتراف كرده بودند، در سال 1920 میلادی قانون تساوی زن و مرد را در حقوق سیاسی تصویب كردند و فرانسه در قرن بیستم تسلیم این امر شد.4
در اسلام در كنار توجه به اشتغال زنان به حیثیت و شخصیت آنان هم توجه شده است، برای دریافت معنای حیثیت و شخصیت باید به ذكر مواردی روی آورد كه آن را مشخص كند اشتغال زنان در غرب پس از انقلاب صنعتی معنایی فراتر از آنچه باید باشد را گرفت بدین معنا كه نه تنها به شأن و منزلت زنان توجهی نشان داده نشد بلكه صرفاً به این علت كه استفاده از زنان در عرصه اقتصاد بسیار مقرون به صرفه‌تر از مردان بود رواج یافت.
از دیدگاه اسلام وفقه چنانچه كار زن با حیثیت و شأن او و خانواده و مصاخ زندگانیشان ناسازگار نباشد ناپسند نیست، چونانكه در قرآن‌كریم می‌توان آیاتی را مشاهده كرد كه جواز اشتغال زنان را صادر می‌كند، به عنوان مثال: «للرجال نصیب مما اكتسبوأ وللنساء نصیب مما اكتسبن» (نساأ آیه 32) (مردان را از آنچه به اختیار كسب كرده‌اند بهره‌‌ای است و برای زنان نیز از آنچه به اختیار كسب كرده‌اند بهره‌ای است. در تفسیر المیزان آمده است: «در امور غیر عامه از قبیل تعلیم و تعلم، كسب و پرستاری بیماران و مداوای آنان، پیامبر زنان را از آن منع نفرموده و سیرت نبویة بسیاری از این كارها را امضاء كرده است.»
به راستی چرا باید اشتغال زنان را مادامی كه نه با اخلاق، نه با شرع نه با حیثیت و نه با كرامات یك انسان منافات دارد نفی كرد؟! مگر نه غیر اینست كه در نگریستن به حقایق جامعه نه تنها زنان كم از مردان نیستند بلكه اگر نخواهیم بگوییم از مردان پیشی گرفته‌اند حداقل با به پای مردان دویدند و راه رفتند. منظور حجت گذاردن بر مجوز كار زنان و صحت مطالب یاد شده بهتر آن است كه به موادی چند از قوانین كشور ایران اشاره كنیم؛ در اصل 28 قانون اساسی كشورمان می‌خوانیم: «هركس حق دارد شغلی را كه بدان مایل است و مخالف مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست، برگزیند دولت موظف است با رعایت نیاز جامعه به مشاغل گوناگون برای همه افراد امكان اشتغال به كار و شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد نماید». در اصل 43 بند 2و 3و 4و 7و 8 همان قانون اذعان شده است: « برای تأمین استقلال اقتصادی جامعه و ریشه كن كردن فقر و محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد، با حفظ آزادگی او، اقتصاد جمهوری اسلامی ایران براساس ضوابط زیر استوار می‌شود.
بند 2ـ تأمین شرایط و امكانات كار برای همه به منظور رسیدن به اشتغال كامل و قرار دادن وسایل كار در اختیار همه كسانی كه قادر به كارند ولی وسایل كار ندارند. در شكل تعاونی، از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر كه نه به تمركز و تداول ثروت در دست افراد و گروه‌های خاص منتهی شود و نه دولت را به صورت یك كارفرمای بزرگ مطلق درآورد. این اقدام باید با رعایت ضرورت‌های حاكم بر برنامه‌ریزی عمومی اقتصاد كشور در هر یك از مراحل رشد صورت گیرد.
بند3ـ تنظیم برنامه اقتصادی كشور به صورتی كه شكل و محتوا و ساعات كار چنان باشد كه هر فرد علاوه بر تلاش شغلی، فرصت و توان كافی برای خودسازی معنوی، سیاسی و اجتماعی و شركت فعال در رهبری كشور و افزایش مهارت و ابتكار داشته باشد.
بند 4ـ رعایت آزادی انتخاب شغل، و عدم اجبار افراد به كاری معین و جلوگیری از بهره‌كشی از كار دیگری.
بند 7ـ استفاده از علوم و فنون و تربیت افراد ماهر به نسبت احتیاج برای توسعه و پیشرفت اقتصاد كشور.
بند 8ـ جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه بر اقتصاد كشور. (جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه براقتصاد كشور تنها با تكیه بر فعالیت و نیروی مردان ناكافی و ناقص جلوه كرده و یقینا میسر نخواهد شد).
در تمام موارد ذكر شده، قانون با استفاده از بیان كلماتی مثل «برای همه» و یا «در اختیار همه» یا «هر فرد» سعی در نشان دادن آزادی اشتغال زنان و مردان در كنار هم با جمیع شرایطی كه خوانده شد دارد. در ماده 9 قانون كار آمده است: «اصل بر صحت كلیه قراردادهای كار است، مگر آنكه بطلان آن از سوی مراجع ذی‌صلاح به اثبات برسد»، كه با بیان مطلق خود، به اصل حق كار زنان هم اشاره می‌كند.
ادامه دارد
پی‌نویس:
1 - دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله حقوق زن شماره 6353
2ـ مقاله بررسی شرایط و محدودیت‌های حق كار زنان از منظر فقه و حقوق ـ قاسمعلی صداقت.
3ـ مجموعه آثار شهید مطهری، ج 5، ص234.
4ـ برگرفته از یك مقاله اینترنتی.
الهام سادات طباطبائی- وكیل پایه یك دادگستری، كارشناسی ارشد حقوق خصوصی


منبع :
روزنامه اطلاعات- 31/6/1393 


| آخرین ویرایش:دوشنبه 7 مهر 1393 | نظرات() 

برچسب ها: حقوق زنان ،
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر